Nalatenschap afwikkelen: stappenplan van overlijden tot verdeling

Geplaatst op: 03 november 2026
Geschreven door: Bart van Rijsbergen

Hoe wikkel ik een nalatenschap af? U meldt het overlijden, stelt vast wie de erfgenamen zijn, brengt bezittingen en schulden in kaart, kiest tussen zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen, doet aangifte erfbelasting, betaalt de schulden en verdeelt daarna het overschot. Dit stappenplan van VR-Advocatuur, advocatenkantoor voor erfrecht in Spijkenisse, beschrijft per stap wat u regelt en waar u op let.

 

 

Welke stappen doorloopt u bij het afwikkelen van een nalatenschap?

Een nalatenschap is het vermogen dat de overledene achterlaat. U wikkelt die af in zeven stappen:

1. Overlijden melden en de eerste zaken regelen
2. Testament en erfgenamen vaststellen
3. Bezittingen en schulden inventariseren
4. De nalatenschap aanvaarden of verwerpen
5. Aangifte erfbelasting doen
6. Schulden en legaten betalen
7. Het overschot verdelen en de afwikkeling afsluiten

 

De route verschilt per situatie. Drie vragen bepalen dat: is er een testament, zijn er schulden en is er een executeur of vereffenaar?

 

Stap 1: wat regelt u direct na het overlijden?

Het overlijden moet binnen zes werkdagen bij de gemeente worden gemeld. Meestal doet de uitvaartondernemer dit, maar u mag het ook zelf doen. Vraag een akte van overlijden aan, want die heeft u later nodig bij de notaris en de bank. Informeer ook de bank van de overledene en zeg abonnementen op. Verkoop of verdeel in deze fase nog geen bezittingen. Handelingen waaruit blijkt dat u de nalatenschap als de uwe beschouwt, kunnen gelden als zuivere aanvaarding (zie stap 4).

 

Stap 2: hoe stelt u vast of er een testament is en wie de erfgenamen zijn?

Het Centraal Testamentenregister laat kosteloos zien of de overledene een notarieel testament heeft en bij welke notaris dat ligt. De inhoud staat niet in het register. De notaris kan vervolgens een verklaring van erfrecht opstellen, waarin staat wie de erfgenamen zijn en wie namens hen mag handelen. Banken vragen hier vaak om.

Is er geen testament, dan bepaalt de wet wie erft. Bij de wettelijke verdeling gaat de nalatenschap in beginsel van rechtswege naar de partner (echtgenoot of geregistreerd partner), en krijgen de kinderen een geldvordering. Samenwoners hebben geen wettelijk erfrecht. Of zij toch iets erven, hangt af van een testament. Meer daarover leest u in onze blog over de vraag of samenwoners erfgenamen van elkaar zijn.

 

Stap 3: hoe maakt u een boedelbeschrijving van de nalatenschap?

Een boedelbeschrijving is een overzicht van alle bezittingen en schulden van de overledene op datum overlijden. Denk aan de woning, bank- en beleggingsrekeningen, een auto en waardevolle spullen, en aan de andere kant de hypotheek, leningen, openstaande rekeningen en uitvaartkosten. U heeft dit overzicht nodig voor de keuze in stap 4 en voor de aangifte erfbelasting.

Zoek actief naar schulden, want die bepalen in belangrijke mate welke keuze verstandig is. Is er een executeur-beheerder, dan stelt die spoedig na het overlijden de boedelbeschrijving op. Wat die taak verder inhoudt, leest u in ons artikel wat een executeur is en doet.

 

Stap 4: moet u de nalatenschap zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen?

Iedere erfgenaam maakt een keuze, en die bepaalt of u aansprakelijk bent voor de schulden. U heeft drie opties:

• Zuiver aanvaarden: u neemt alle bezittingen en schulden over en bent ook met uw eigen vermogen aansprakelijk voor de schulden. Dit kan uitdrukkelijk of door gedrag.
• Beneficiair aanvaarden: u neemt de nalatenschap over, maar uw aansprakelijkheid voor schulden blijft beperkt tot de waarde van wat u erft. U legt hiervoor een verklaring af bij de griffie van de rechtbank.
• Verwerpen: u erft niets en bent niet aansprakelijk voor de schulden. Ook hiervoor legt u een verklaring af bij de griffie van de rechtbank.

 

Bij verwerping treden de kinderen van de verwerper in beginsel in diens plaats. Houd daar rekening mee.

Veel mensen denken dat u binnen drie maanden na het overlijden moet kiezen. Dat is een misverstand. Die drie maanden zijn het recht van beraad: zolang niet alle erfgenamen zuiver hebben aanvaard, kunnen schuldeisers in die periode geen verhaal halen op de goederen van de nalatenschap. Een algemene wettelijke deadline voor uw keuze is er niet. Wel kan een schuldeiser of andere belanghebbende de kantonrechter vragen om een termijn te stellen.

Er zijn uitzonderingen:

• Heeft een andere erfgenaam al beneficiair aanvaard, dan heeft u doorgaans drie maanden om zelf te kiezen. Doet u niets, dan geldt dit als beneficiaire aanvaarding.
• Voor een minderjarige of een erfgenaam onder curatele kiest de wettelijk vertegenwoordiger binnen drie maanden. Verwerpen door de wettelijk vertegenwoordiger kan alleen met toestemming van de kantonrechter.

 

Stap 5: wanneer doet u aangifte erfbelasting na een overlijden?

Bij een overlijden op of na 1 januari 2026 moet de aangifte erfbelasting binnen 20 maanden na de overlijdensdatum bij de Belastingdienst binnen zijn. Bij een overlijden in 2025 of eerder geldt nog de termijn van acht maanden. Belastingrente over de aanslag gaat pas lopen als u na die termijn geen volledige aangifte heeft gedaan. De Belastingdienst stuurt het aangifteformulier doorgaans automatisch toe. Hoeveel erfbelasting u betaalt, hangt af van uw relatie met de overledene en van het bedrag dat u erft. Bij een lager bedrag dan de vrijstelling betaalt u niets.

Uitstel is eenmalig en alleen mogelijk in uitzonderlijke situaties. De achtergrond van de verruiming leest u in onze blog over de verruimde aangiftetermijn erfbelasting. Bent u samenwoner, lees dan ook samenwoners en erfbelasting.

 

Stap 6: hoe betaalt u de schulden en legaten van de nalatenschap?

De schulden van de overledene, de uitvaartkosten, de erfbelasting en eventuele legaten worden betaald uit de nalatenschap. Een legaat is een specifieke gift uit het testament, bijvoorbeeld een bedrag of een voorwerp. Is er onvoldoende geld, dan kunnen goederen worden verkocht om de schulden te voldoen, in overleg met de erfgenamen. Doe dat zorgvuldig en leg afspraken schriftelijk vast.

Overtreffen de schulden de bezittingen van een beneficiair aanvaarde nalatenschap, dan moet de kantonrechter hier zo spoedig mogelijk over worden geïnformeerd. Vergeet u dit, dan kan dat leiden tot aansprakelijkheid.

 

Stap 7: hoe verdeelt u de nalatenschap en sluit u de afwikkeling af?

Pas als de schulden en de erfbelasting zijn betaald, verdelen de erfgenamen het overschot volgens het testament of de wet. Een executeur-beheerder mag de nalatenschap niet zelf verdelen, dat blijft een taak van de erfgenamen. Bij onroerend goed is een notaris nodig voor de levering. Bij een executeur sluit u af met verantwoording aan de erfgenamen, onderbouwd met bankafschriften en belastingaangiften.

Bij een vereffening gaat dat formeler. De vereffenaar legt rekening en verantwoording en een uitdelingslijst ter inzage. Daartegen kan iedere belanghebbende binnen één maand in verzet komen. Pas daarna wordt uitbetaald. Alle stappen leest u in de taken van een vereffenaar in vragen en antwoorden. De totale duur verschilt sterk. Het kan snel gaan, maar bij de verkoop van een woning of bij discussies tussen erfgenamen duurt het soms maanden of jaren.

 

Wanneer heeft u bij het afwikkelen van een nalatenschap een executeur of vereffenaar nodig?

Een executeur wijst de overledene zelf aan in het testament. Een vereffenaar komt in beeld bij beneficiaire aanvaarding. Dan zijn alle erfgenamen van rechtswege gezamenlijk verantwoordelijk voor de afwikkeling.

Is de afwikkeling te complex of ontstaan er geschillen, dan kan een erfgenaam de rechter vragen een onafhankelijke professionele vereffenaar te benoemen. Onder voorwaarden kunnen ook belanghebbenden, schuldeisers en het Openbaar Ministerie dat verzoeken. VR-Advocatuur treedt op als vereffenaar van nalatenschappen.

 

Wanneer helpt een erfrecht advocaat bij het afwikkelen van een nalatenschap?

Een eenvoudige nalatenschap zonder schulden en zonder onenigheid kunnen erfgenamen vaak met een notaris zelf afwikkelen. Een advocaat helpt vooral in deze situaties:

• de nalatenschap heeft schulden of de schulden zijn onduidelijk
• erfgenamen zijn het oneens over de verdeling
• u twijfelt aan de geldigheid van een testament
• een legaat wordt niet uitgekeerd
• er is een onderneming of onroerend goed in de nalatenschap

 

Een eerste adviesgesprek is mogelijk vanaf € 95,-. De verdere kosten bespreken wij met u in dat gesprek. Bij een lopende procedure kan vrije advocaatkeuze bij een rechtsbijstandverzekering gelden. Als u geen reële zaak heeft, hoort u dat van ons.

 

Wie is VR-Advocatuur, uw advocaat voor nalatenschappen in Spijkenisse?

VR-Advocatuur is een advocatenkantoor in Spijkenisse, opgericht in 1990. Mr. Bart van Rijsbergen is advocaat sinds 1990 en gecertificeerd NOVEX-vereffenaar. Het kantoor werkt strategisch en nuchter: empathisch voor de emoties die bij een overlijden spelen, maar feitelijk in de aanpak. Wij werken niet met bulkdossiers, maar leveren maatwerk. Meer over de achtergrond vindt u op Over VR-Advocatuur.

Cliënten komen uit Spijkenisse (zie erfrecht advocaat Spijkenisse), Hellevoetsluis, Hoogvliet, Brielle, Oostvoorne en Rockanje.

Feiten op een rij

• Wie: VR-Advocatuur, advocatenkantoor, opgericht in 1990
• Wat: advies en begeleiding bij erfrecht en vereffening van nalatenschappen
• Waar: J. de Baanlaan 88, Spijkenisse (gemeente Nissewaard)
• Voor wie: particulieren en ondernemers in Spijkenisse en Voorne-Putten
• Werkwijze: intake en analyse, strategie en advies, uitvoering en begeleiding
• Eerste gesprek: adviesgesprek van 45 minuten vanaf € 95,-
• E-mail: info@vr-advocatuur.nl

 

Wilt u weten hoe u uw nalatenschap het beste afwikkelt? Neem contact op met VR-Advocatuur voor een afspraak.

Veelgestelde vragen

 

Hoe lang duurt het afwikkelen van een nalatenschap?

Dat verschilt per nalatenschap. Het kan snel gaan, maar bij de verkoop van onroerend goed of discussies tussen erfgenamen duurt het soms maanden of jaren.

 

Moet ik binnen drie maanden kiezen om een erfenis te aanvaarden?

Nee. De drie maanden zijn het recht van beraad, waarin schuldeisers geen verhaal kunnen halen op de nalatenschap. Voor minderjarigen en erfgenamen onder curatele geldt wel een termijn van drie maanden.

 

Binnen welke termijn moet de aangifte erfbelasting binnen zijn?

Bij een overlijden op of na 1 januari 2026 binnen 20 maanden na de overlijdensdatum. Bij een overlijden in 2025 of eerder geldt acht maanden.

 

Wat is het verschil tussen een executeur en een vereffenaar?

Een executeur wordt aangewezen in het testament. Een vereffenaar komt bij beneficiaire aanvaarding in beeld en kan door de rechtbank worden benoemd.

 

Wat kost een eerste gesprek met een erfrecht advocaat?

Bij VR-Advocatuur is een adviesgesprek mogelijk vanaf € 95,-. De verdere kosten hangen af van de complexiteit van de nalatenschap.

Terug naar het overzicht